Krajowa Izba Gospodarcza „Przemysł Rozlewniczy" (KIGPR) opublikowała 15 kwietnia 2026 r. raport „Dobre praktyki i rozwiązania antyfraudowe w systemie kaucyjnym". Dokument zawiera pełną klasyfikację 12 typów fraudów mogących wystąpić w polskim systemie kaucyjnym — to pierwszy taki spis dostępny publicznie.
Źródło: KIGPR, „Dobre praktyki i rozwiązania antyfraudowe w systemie kaucyjnym", 15 kwietnia 2026 r. (str. 11-13).
Definicja fraudu w systemie kaucyjnym
„Fraudem jest każde działanie prowadzące do nielegalnej wypłaty Kaucji lub uniemożliwiające zwrot należnej Kaucji, mogące wystąpić na każdym etapie cyklu życia napoju w Opakowaniu" — KIGPR str. 11.
Klasyfikacja prawna (Kodeks Karny)
Fraudy w systemie kaucyjnym mogą być klasyfikowane jako:
- Oszustwo (art. 286 § 1 KK) — celowe doprowadzenie Jednostki Handlu do wypłaty nienależnej kaucji za opakowanie nieobjęte systemem. Kara: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
- Fałszerstwo (art. 270 § 1 KK) — podrabianie lub przerabianie etykiet z oznakowaniem systemu kaucyjnego. Kara: pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
Klasyfikacja zależy od konkretnej sytuacji — niektóre fraudy mogą podpadać pod oba przepisy lub inne (np. kradzież).
Lista 12 typów fraudów
1. Nielegalna produkcja Opakowań
Wykorzystanie projektów opakowań do nielegalnej produkcji dodatkowych ilości bez wiedzy Wprowadzającego, a następnie ich zwrot w celu wyłudzenia kaucji.
2. Brak objęcia systemem wszystkich napojów
Wprowadzanie do obrotu, wbrew przepisom ustawy, napojów w opakowaniach nieobjętych systemem — co tworzy materiał umożliwiający łatwe przygotowanie innych fraudów.
3. Brak rejestracji lub nierzetelna rejestracja w CBDOK
Wprowadzanie do obrotu opakowań niezarejestrowanych lub nierzetelnie zarejestrowanych w Centralnej Bazie Danych Opakowań Kaucyjnych — co uniemożliwia identyfikację opakowań w systemach zbierania.
4. Rejestracja w CBDOK opakowań napojów niebędących w obrocie
Rejestracja w CBDOK opakowań fikcyjnych napojów wyłącznie z zamiarem dokonania ich masowego zwrotu w celu wyłudzenia kaucji.
5. Kopiowanie kodów EAN
Nielegalne kopiowanie całych etykiet lub samych kodów EAN i umieszczanie ich na opakowaniach nieobjętych systemem. KIGPR identyfikuje to jako „najpopularniejszy polski fraud" (str. 22).
6. Wielokrotne skanowanie opakowań
Wielokrotne skanowanie tego samego opakowania w Automatycznym (RVM) lub Manualnym Systemie Zbierania w celu wielokrotnego wyłudzenia kaucji.
7. Kopiowanie Bonów Kaucyjnych
Kopiowanie papierowych bonów potwierdzających zwrot opakowań i ich wielokrotne wykorzystywanie.
8. Maszyny RVM bez należytych zabezpieczeń
Stosowanie urządzeń niespełniających minimalnych wymogów technicznych — co umożliwia przyjmowanie opakowań nieobjętych systemem oraz wielokrotne skanowanie.
9. Brak kontrolnego liczenia w Centrum Liczenia
Brak ponownej weryfikacji odpadów opakowaniowych z Manualnego Systemu Zbierania — uniemożliwia wykrycie wcześniej popełnionych fraudów.
10. Brak niszczenia lub nierzetelne niszczenie
Niepełne niszczenie opakowań po zwrocie — umożliwia ich ponowną identyfikację i kolejny zwrot w celu wyłudzenia kaucji.
11. Kradzież opakowań lub odpadów
Kradzież opakowań na różnych etapach cyklu życia napoju i ich zwrot w systemie kaucyjnym dla wyłudzenia kaucji.
12. Stosowanie tych samych kodów EAN w różnych krajach
Wprowadzanie do obrotu w różnych krajach europejskich napojów w opakowaniach z identycznymi kodami EAN — umożliwia transgraniczne fraudy.
Co to znaczy dla NET4ZERO i punktu zbiórki
Uwaga: ta sekcja to analiza autorska, nie cytat z raportu.
Większość fraudów dotyczy strony Wprowadzającego (producenta napojów) i operatora systemu, nie samego punktu zbiórki. Z 12 typów wymienionych przez KIGPR, prowadzącego punkt zbiórki bezpośrednio dotyczy:
- Fraud #6 (wielokrotne skanowanie) — neutralizowany przez RVM z dobrymi zabezpieczeniami i monitoring wizyjny
- Fraud #7 (kopiowanie bonów) — neutralizowany przez unikalność numeracji bonów (KIGPR str. 21)
- Fraud #8 (maszyny RVM bez zabezpieczeń) — wybór sprawdzonych producentów RVM
Dla recyklomatu osiedlowego dobrze dobrane urządzenie (z kontrolą jednorazowości skanowania, fizyczną perforacją zwracanego opakowania i monitoringiem wizyjnym) eliminuje większość ryzyk fraudowych po stronie punktu.
Konkluzja
KIGPR rekomenduje 11 dobrych praktyk antyfraudowych (str. 14-21) — od formalnych procedur uczestnictwa, przez minimalne standardy dla maszyn RVM, po powołanie organizacji parasolowej koordynującej rynek. Pełny raport dostępny na stronie KIGPR.
NET4ZERO przy doborze maszyn RVM dla swoich punktów IPZ stosuje minimalne standardy techniczne wypracowane w 2025 r. przez producentów i operatorów (KIGPR str. 20).
Wszystkie cytaty z raportu KIGPR „Dobre praktyki i rozwiązania antyfraudowe w systemie kaucyjnym", 15 kwietnia 2026 r. Klasyfikacja prawna na podstawie aktualnego brzmienia Kodeksu Karnego. Artykuł nie stanowi porady prawnej.